WAAROM GRIEKENLAND GERED MOEST WORDEN

Een Griekse bailout van 110 miljard euro waarvan het Nederlandse deel 5 miljard euro is en een Eurozone bailout pakket van 750 miljard euro waarvan het Nederlandse deel 26 miljard is. Dat laatste hoeft weliswaar niet meteen opgehoest te worden, maar er is al wel A gezegd. In Duitsland en Nederland is de meerderheid van de bevolking tegen de Griekse bailout. Wie zijn gat verbrandt moet op de blaren zitten is het devies. Zeker wanneer diegene toch al veel zo vaak op zijn gat zit.

Een Grieks failliet zou voor de Griekse bevolking nog tien keer zwaarder zijn dan de effecten van de huidige bezuinigingsmaatregelen. Uit de euro, geen geld kunnen aantrekken op de kapitaal markt, weglekkende investeringen en een economie die zeer slecht scoort als het gaat om competativiteit. Het resultaat zou een jarenlange  financiele deprressie zijn.

Maar goed, dat is Griekenland. Ons 'pakkie an' niet, om het maar eens bot te zeggen. Helaas, het zit anders.

De onderstaande tabel van het IMF maakt duidelijk waarom de rijkere Europese landen geen keus hadden bij de Griekse bailout. De Exposure, oftewel hoeveel er aan staatsleningen uitstaat in Griekenland, is gewoonweg te groot. Nederland heeft bijvoorbeeld eind 2009 voor zo'n 15 miljard euro aan Griekse staatsobligaties in bezit. 3x keer zoveel dus als de 5 miljard die Nederland nu mee betaalt aan de Griekse bailout. Frankrijk zit voor 50 miljard euro in het schip -wat meteen duidelijk laat zien waarom de Fransen van het begin af aan al voor een bailout waren- en Duitsland voor 28 miljard euro. In totaal hebben de Eurozone landen voor 164 miljard aan exposure in Griekse staatsobligaties.

Dat is al aanzienlijk meer dan de 110 miljard die over de aankomende drie jaar geleend gaat worden, maar het is bovendien lang niet alles. Want behalve exposure in staatsobligaties hebben banken en verzekeraars ook exposure in Griekse bedrijven en Griekse banken (die op hun beurt nog veel meer exposure in Griekse bedrijven hebben). Maar wanneer Griekenland failliet gaat zal de daarop volgende Depressie veel van die bedrijven en banken kopje onder duwen. Dat drukt dan vervolgens weer zwaar op de balans van Nederlandse en andere West Europese banken.

En dan is er nog het schrik scenario dat de Griekse crisis overslaat naar andere, zwakkere Europese landen. Deze landen worden ook wel aangeduid met de -niet toevallige niet vleiende- afkorting PIIGS, wat staat voor Portugal, Ierland, Italie, Griekenland en Spanje. Dit overslaan kan op twee manieren, en allebei die manieren vinden op kleinere schaal op dit moment ook al plaats.

Geen geld meer kunnen lenen

Dit is waarom Griekenland op een gegeven moment geen keus meer had en met alle voorstellen van de Eurozone landen in moest stemmen. (tijdens het schrijven van dit artikel is overigens net bekend geworden dat de Grieken de onderhandelingen over de pensioenen willen heropenen met de EU). De spread op Griekse staatsobligaties liep voor de bailout op tot boven de 10%. Spread is het verschil tussen Griekse en Duitse staatsobligaties. Waar Duitsland maar 2,5% rente hoefde te betalen om gedurende 10 jaar een bedrag op de openbare kapitaalmarkt te lenen, moesten de Grieken meer dan 11% op tafel leggen. Dat werd simpelweg onbetaalbaar.

De Griekse premier George Papandreou gaf speculanten op de staatsobligatie markt de schuld van de hoge rentes over Griekse staatsobligaties, maar de ontnuchterende waarheid is dat investeerders simpelweg steeds minder vertrouwen hadden (en hebben) dat Griekenland op eigen kracht de almaar groeiende schuldenlast zou kunnen terug dringen.

Datzelfde vertrouwen begint ook af te nemen voor landen als Portugal, Spanje en Italie. De Spreads op Portugese, Spaanse en Italiaanse staatsobligaties is de afgelopen maanden ook opgelopen, omdat deze landen hoge staatsschulden en begrotingstekorten hebben, in combinatie met een weinig competatieve economie. En als de staatsschuld oploopt terwijl de economie niet mee groeit, wordt de schuldenlast dus steeds zwaarder.

Alledrie deze landen hebben in de afgelopen twee weken zware bezuinigingsmaatregelen aangekondigd, waardoor de druk voor het moment van de ketel lijkt te zijn. Maar er is een groot verschil tussen het aankondigen van maatregelen en het uitvoeren van maatregelen, en wanneer blijkt dat het aan het laatste ontbreekt zullen investeerders waarschijnlijk nog harder weglopen dan eerst. Dan is immers bewezen dat de landen hun problemen niet kunnen oplossen, ook al is er wel de politieke wil.

Omvallende banken

Zoals gezegd hebben Europese banken behoorlijke exposure in Griekenland. Als Griekenland failliet zou dit zwaar drukken op sommige Europese banken, terwijl de reserves toch al laag zijn als gevolg van de financiele crisis. Maar ook al valt Griekenland niet om, de PIIGS landen lopen wel het gevaar dat hun liqiditeitsstroom opdroogt. Liquiditeit, geld, dat banken aan elkaar lenen, overheden, aan bedrijven, aan particulieren.

Wanneer banken inschatten dat de kans dat ze hun geld terug krijgen klein(er) is, zullen ze ook niet zo snel willen uitlenen. En omdat ze niet weten wat andere banken uitspoken met hun geld, zullen ze ook minder snel willen lenen aan andere banken. Dit is een van de grootste bedreigingen van ons financiele systeem. De doorbloeding van de economie wordt verzorgd door de banken, en als banken door een gebrek aan vertrouwen in elkaar, in bedrijven, in particulieren en zelfs in overheden, geen geld meer willen uitlenen, dan glijdt een economie snel af richting recessie of zelfs depressie.

De exposure in Griekenland is al groot, maar de exposure in een land als Spanje is nog veel groter. De Spaanse economie is ook veel groter. Griekenland heeft een Bruto Nationaal Produkt van $330 miljard, Spanje -mondiaal de 9e economie- heeft een BNP van zo'n $1.400 miljard. En voor Italie is dat zelfs meer dan $2.000 miljard.

Alles met elkaar verbonden

Nederlandse banken hebben geld uitstaan bij andere Europese banken, in staatsobligaties uit allerhande landen, in multinationals en kleinere bedrijven, zijn ingeplugd in het financiele systeem dat de doorbloeding van de mondiale economie verzorgt. Sterker nog, omdat Nederland zo goed is in geld verdienen zijn Nederlandse banken, pensioenfondsen, verzekeraars en particuliere beleggers in veel gevallen nog veel meer ingeplugd in het financiele systeem dan veel andere landen.

Is het eerlijk? Is het eerlijk dat Griekenland eerst heeft gelogen om de eurozone binnen te komen, vervolgens is blijven liegen over het begrotingstekort en nu -na een enorme lening te hebben gekregen- alweer aan het onderhandelingshek staat te rammelen omdat de afgesproken bezuiniging over de pensioenen zo zwaar is?

Nee, maar eerlijk kun je niet op de bank zetten, je kunt er geen investeringen mee betalen en je kunt er al helemaal geen boodschappen mee doen. En dus betalen we nu, om te voorkomen dat we straks tientallen keren meer verliezen.